Không dùng thuốc · Liệu pháp hành vi · Thuốc chống trầm cảm · Trầm cảm

Liệu pháp tâm lý, Thuốc hay Cả hai?

Liệu pháp tâm lý, Thuốc hay Cả hai?

Liệu pháp tâm lý có một số lợi thế so với thuốc. Lợi thế rõ ràng nhất là nó không phải là một loại thuốc, có nghĩa rằng nó không có các tác dụng phụ hay nguy cơ liên hệ với việc sử dụng thuốc. Lợi thế thứ hai là nó có thể được sử dụng an toàn để điều trị trầm cảm ở trẻ em, thiếu niên và thanh niên, đối với họ thuốc chống trầm cảm làm tăng nguy cơ tự tử.(24) Lợi thế thứ ba là người ta ít có khả năng hơn bỏ sớm liệu pháp tâm lý so với họ ngưng sử dụng thuốc chống trầm cảm, và điều này dường như đặc biệt đúng đối với các bệnh nhân bị trầm cảm mức độ nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng.(25)

Lợi thế lớn nhất của liệu pháp tâm lý so với thuốc là nó làm giảm khả năng tái phát sau khi đã trở nên tốt hơn. Năm 2005 một nhóm các nhà nghiên cứu Hà Lan đã tiến hành một thử nghiệm lâm sàng trong đó họ kiểm tra tác dụng của việc thêm liệu pháp nhận thức vào “điều trị như thường lệ” ở một nhóm bệnh nhân có lịch sử trầm cảm tái diễn. (26) Đây là những người có khả năng tái phát nhiều nhất sau điều trị, bởi vị họ là những người đã tái phát trong quá khứ. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng trong số các bệnh nhân trước đó đã bị ít nhất năm cơn trầm cảm, liệu pháp tâm lý làm giảm tỷ lệ tái phát từ 72 phần trăm xuống 46 phần trăm trong khoảng thời gian hai năm, và lợi ích này không phụ thuộc vào việc bệnh nhân có sử dụng thuốc hay không trong giai đoạn tiếp nối.

Minh chứng ấn tượng nhất cho các lợi ích dài hạn của liệu pháp tâm lý đến từ một nghiên cứu được tiến hành bởi một nhóm các nhà nghiên cứu do Giovanni Fava lãnh đạo tại Đại học Bologna. (27) Trong khoảng thời gian sáu năm, họ theo dõi các bệnh nhân đã được điều trị thành công bằng thuốc chống trầm cảm và sau đó dần dần bỏ thuốc. Một nửa số bệnh nhân được cho mười buổi nửa giờ liệu pháp nhận thức hành vi (CBT). Những người khác cũng được gặp bác sĩ tâm thần trong mười buổi nửa giờ, nhưng họ không được cho liệu pháp thật sự trong các buổi này. Thay vào đó, họ nhận được “quản lý lâm sàng”. Trong các buổi quản lý lâm sàng này, bác sĩ tâm thần đánh giá tình hình hiện tại của bệnh nhân, thảo luận bất kỳ vấn đề nào đã nảy sinh kể từ buổi trước và cho bệnh nhân cơ hội bộc lộ cảm xúc. Nói cách khác, các bệnh nhân trong nhóm đối chứng được cung cấp tất cả các đặc điểm placebo “không đặc trưng” của liệu pháp tâm lý, mà không có thành phần đặc trưng nào của CBT. Không có cố gắng nào để giúp các bệnh nhân này lên kế hoạch các hoạt động của cuộc sống hàng ngày hay kiểm tra hay thay đổi những niềm tin và sự chờ đợi tiêu cực của họ. Kết quả của thử nghiệm này thật là ấn tượng. Sáu năm sau điều trị mười buổi, 60 phần trăm bệnh nhân đã được cho CBT không còn triệu chứng, so sánh với chỉ 10 phần trăm những người chỉ nhận được quản lý lâm sàng.

Tại sao liệu pháp tâm lý – hoặc riêng rẽ hoặc kết hợp với thuốc chống trầm cảm – có tác dụng lâu dài hơn so với thuốc? Nếu bạn sử dụng thuốc chống trầm cảm và trở nên tốt hơn, bạn có khả năng lý giải sự cải thiện là do thuốc. Vì thế khi bạn ngưng sử dụng thuốc, bạn có thể chờ đợi lại trở nên tồi tệ. Trong chương 5 chúng ta đã thấy rằng các placebo có thể tác dụng tiêu cực cũng như tích cực, trong trường hợp đó tác dụng của chúng được gọi là tác dụng nocebo chứ không phải là tác dụng placebo. Cai thuốc có thể gây ra tái phát như là một tác dụng nocebo. Điều này có thể không xảy ra tất cả cùng một lúc. Thay vào đó, sự suy sụp tâm trạng bình thường đi cùng với những căng thẳng của cuộc sống có thể được xem là dấu hiệu trầm cảm đang quay trở lại, bắt đầu vòng luẩn quẩn mà tôi đã mô tả trong Chương 6, trong đó những chờ đợi và suy xụp cảm xúc nuôi lẫn nhau, dần dần dẫn tới một cơn tái phát.

Khi người ta hồi phục từ trầm cảm nhờ liệu pháp tâm lý, cách lý giải nguyên do hồi phục của họ có khả năng khác với của những người được điều trị bằng thuốc. Liệu pháp tâm lý là một trải nghiệm học tập. Sự cải thiện không phải được tạo ra bằng một chất bên ngoài, mà bằng những thay đổi bên trong con người ta. Nó giống như việc học đọc, học viết hay học đi xe đạp. Một khi bạn đã học được rồi, kỹ năng ở lại với bạn. Người ta không trở nên mù chữ sau khi họ tốt nghiệp, và nếu trình độ đi xe đạp của họ kém đi, kỹ năng đó có thể lấy lại bằng cách tập luyện tương đối ít. Hơn nữa, một phần của những gì người ta có thể học được trong trị liệu là chờ đợi sự xuống dốc tâm trạng và xem đó là một phần bình thường của cuộc sống, chứ không phải là dấu hiệu của một rối loạn nằm dưới. Hiểu biết này cùng với các kỹ năng mà người ta đã học được để đương đầu với những tâm trạng và tình huống tiêu cực, có thể giúp ngăn ngừa tái phát trầm cảm.

Nếu cả thuốc và liệu pháp tâm lý đều giảm bớt trầm cảm, có thể kết hợp cả hai sẽ có tác dụng thậm chí tốt hơn. Điều này có thể đúng thậm chí nếu tác dụng của thuốc chống trầm cảm là tác dụng placebo. Như chúng ta đã thấy trong Chương 4, sử dụng hai placebo có thể có hiệu quả hơn so với sử dụng chỉ một.

Trên thực tế, dường như có lợi thế khi kết hợp thuốc chống trầm cảm với liệu pháp tâm lý, thậm chí trong thời gian ngắn, nhưng lợi ích thêm của việc kết hợp cả hai cách điều trị dường như tương đối nhỏ, và có một hạn chế. Lợi thế của kết hợp các cách điều trị phụ thuộc vào việc bạn so sánh điều trị kết hợp với chỉ riêng thuốc hay chỉ riêng liệu pháp tâm lý. Kết hợp liệu pháp tâm lý và thuốc tốt hơn so với chỉ sử dụng thuốc chống trầm cảm, nhưng không tốt hơn so với liệu pháp tâm lý không dùng thuốc. (28). Nói cách khác, nếu bạn đang theo liệu pháp tâm lý thì không thu được lợi thế nào hết bằng việc cũng sử dụng thuốc chống trầm cảm. Mặt khác, nếu bạn đang được điều trị bằng thuốc chống trầm cảm, bạn sẽ tốt hơn hẳn nếu bạn cũng theo điều trị liệu pháp tâm lý. Nhưng bởi vì tác dụng của chỉ riêng liệu pháp tâm lý đã lớn như tác dụng kết hợp của liệu pháp tâm lý và thuốc chống trầm cảm, tại sao phải bận tâm về thuốc?

Chú thích:

24 Stone and Jones, 2006; Hammad, Laughren and Racoosin, 2006; FDA, 2007.

25 NICE, ‘Depression: Management of Depression in Primary and Secondary Care’.

26 Bockting et al., 2005.

27 Fava et al., 2004.

28 Michael A. Friedman et al., 2004; Marc B. J. Blom et al., 2007.

Copyright © 2010 by Irving Kirsch

Từ Trầm Cảm Tới Chánh Niệm trích dịch từ “The Emperor’s New Drugs – Exploding the Antidepressant Myth” của Irving Kirsch (2009)

Đọc thêm:

Giải phóng bản thân khỏi trầm cảm

Hạnh phúc Tự nhiên: Sự thật Về Tập thể dục và Trầm cảm

Bệnh trầm cảm – BS. Phan Ánh

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s